Enerji kaynaklarının verimli ve bilinçli kullanımı; yalnızca ekonomik tasarruf sağlayan bir uygulama olmanın ötesinde, doğal kaynakların korunması, atık oluşumunun önlenmesi ve iklim değişikliğiyle mücadelede kritik bir sorumluluk alanı olarak öne çıkmaktadır. Enerji üretim ve tüketim süreçlerinde sağlanacak verimlilik, aynı zamanda hammadde kullanımını ve çevresel etkileri azaltarak sıfır atık hedeflerine doğrudan katkı sunmaktadır.
Sürdürülebilir bir gelecek vizyonu, enerji tüketimi ile atık yönetiminin entegre bir bakış açısıyla ele alındığı, çevresel, ekonomik ve toplumsal boyutları birlikte gözeten bütüncül bir anlayışla mümkün olabilmektedir. Sıfır Atık Hareketi'nin kurucusu, BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı ve Sıfır Atık Vakfı Onursal Başkanı Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi'nin vizyonu ve liderliğinde çalışmalarını sürdüren Sıfır Atık Vakfı, bu doğrultuda kamu kurumları, özel sektör ve bireyleri; enerji tasarrufu ve sıfır atık bilincini günlük yaşamın ve kurumsal süreçlerin ayrılmaz bir parçası haline getirmeye davet etmektedir.
ENERJİ KULLANIMI, KAYNAK TÜKETİMİ VE ATIK ARASINDAKİ BAĞ
Enerji üretim ve tüketim süreçleri; hammadde çıkarımından su kullanımına, karbon salımından atık oluşumuna kadar çok yönlü çevresel etkiler doğuruyor. Verimsiz enerji kullanımı, yalnızca daha fazla tüketim anlamına gelmiyor; aynı zamanda daha fazla atık, daha fazla emisyon ve daha yüksek çevresel baskı anlamına geliyor.
Bu çerçevede enerji verimliliği, Sıfır Atık yaklaşımının temel yapı taşlarından biri olarak öne çıkıyor. Enerjinin verimli kullanılması, kaynakların daha uzun süre döngü içinde kalmasını sağlarken, atık oluşumunu da en baştan azaltıyor.
ENERJİ TASARRUFU VE ATIK AZALTIMIYLA GELECEĞE YÖN VER
Bireysel yaşam alanlarında benimsenen alışkanlıklar, enerji tasarrufu ve sıfır atık hedeflerine ulaşmada belirleyici bir rol oynuyor. Evlerde uygulanabilecek basit ancak etkili adımlar şu şekilde sıralanıyor:
• Kullanılmayan elektrikli cihazların kapatılması ve fişten çekilmesi,
• Enerji verimliliği yüksek ev aletlerinin tercih edilmesi,
• Gün ışığı ve doğal havalandırmadan azami ölçüde faydalanılması,
• Isıtma ve soğutma sistemlerinde dengeli sıcaklık ayarlarının benimsenmesi,
• Gıda israfını önlemeye yönelik planlı alışveriş ve doğru saklama alışkanlıklarının geliştirilmesi,
• Tek kullanımlık ürünler yerine uzun ömürlü, yeniden kullanılabilir ürünlerin tercih edilmesi.
Bu uygulamalar, enerji tüketimini azaltmanın yanı sıra atık miktarının düşürülmesine de doğrudan katkı sağlıyor.
İŞ YERLERİNDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ VE KURUMSAL DÖNÜŞÜM
Kurumlar ve işletmeler açısından enerji tasarrufu, çevresel duyarlılığın ötesinde kurumsal sürdürülebilirliğin temel unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor. Enerji tüketiminin izlenmesi, verimli aydınlatma ve iklimlendirme sistemlerine geçilmesi, dijitalleşme yoluyla kâğıt kullanımının azaltılması ve atıkların kaynağında ayrıştırılması; iş yerlerinde hem çevresel etkiyi azaltıyor hem de operasyonel verimliliği artırıyor. Bu süreçte çalışanların bilinçlendirilmesi ve sürece aktif katılımının sağlanması ise sürdürülebilir dönüşümün kalıcı hale gelmesinde kritik önem taşıyor.
ATIK YÖNETİMİ VE ENERJİ GERİ KAZANIMI
Enerji verimliliği ve sıfır atık politikalarının kesişim noktalarından biri de atıklardan enerji geri kazanımı. TÜİK Atık İstatistikleri'ne göre, 2024 yılında atık bertaraf ve geri kazanım tesislerinde işlenen 195 milyon ton atığın 56 milyon tonu geri kazanıldı. Beraber yakma (ko-insinerasyon) tesislerinde 4,7 milyon ton atık enerjiye dönüştürülerek geri kazanım sağlandı. BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı ve Sıfır Atık Vakfı Onursal Başkanı Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi'nin himayelerinde yürütülen Sıfır Atık Hareketi kapsamında ise belediye atığı geri dönüşüm oranı 2024 yılında %36,08'e yükseldi. Bugüne kadar yürütülen çalışmalarla 227 milyar kWh enerji tasarrufu, 150 milyon ton sera gazı azaltımı ve 256 milyar TL ekonomik kazanım sağlandı.
ULUSAL POLİTİKALAR VE ÖLÇÜLEBİLİR SONUÇLAR
Türkiye'de enerji verimliliği alanında yürütülen çalışmalar, somut ve ölçülebilir kazanımlar sağlandığını ortaya koyuyor. 2017-2023 dönemini kapsayan Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı kapsamında yaklaşık 24,6 milyon tona eşdeğer petrol (MTEP) enerji tasarrufu sağlanırken, bu tasarruf sayesinde yaklaşık 70 milyon ton sera gazı emisyonu azaltımı gerçekleştirildi.
Kamu binalarında hayata geçirilen enerji verimliliği projeleri de bu dönüşümün önemli bir parçası oldu. 2019-2024 yılları arasında yürütülen çalışmalar sonucunda kamu binalarında yaklaşık 1,8 milyar liralık enerji tasarrufu sağlandı. Bu tablo, kamu kaynaklarının etkin kullanımı ile çevresel sorumluluğun birlikte ilerleyebileceğini ortaya koyuyor.
2030 VE ÖTESİ: ORTAK BİR GELECEK VİZYONU
Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan tarafından açıklanan hedefler doğrultusunda; Türkiye'nin 2053 Net Sıfır Emisyon vizyonu kapsamında yenilenebilir enerjinin payının %69'a çıkarılması, Sıfır Atık kapsamında ise 2035 yılında geri kazanım oranının %60'a ulaştırılması hedefleniyor. Türkiye'nin ilk İklim Kanunu'nun yürürlüğe girmesi ve 2026 yılında COP31'e ev sahipliği yapacak olması, bu vizyonun uluslararası düzeyde de güçlü bir karşılık bulduğunu gösteriyor.
ENERJİ TASARRUFU BİR HAFTAYLA SINIRLI DEĞİL
Sıfır Atık Vakfı, enerji tasarrufunun yalnızca belirli gün ve haftalarda gündeme gelen bir farkındalık konusu olmadığını; yaşamın her alanında benimsenmesi gereken kalıcı bir yaklaşım olduğuna dikkat çekiyor. Bilinçli tüketim, kaynakların verimli kullanımı ve atık oluşumunun önlenmesi, bugünün olduğu kadar gelecek nesillerin de ortak sorumluluğu olarak değerlendiriliyor.
ORTAK HEDEF: KAYNAKLARI KORUMAK, GELECEĞİ İNŞA ETMEK
Enerji tasarrufu ve sıfır atık yaklaşımı; çevresel, ekonomik ve toplumsal boyutlarıyla aynı hedefe hizmet ediyor: daha temiz, daha verimli ve daha sürdürülebilir bir gelecek. Sıfır Atık Vakfı, Enerji Tasarrufu Haftası vesilesiyle tüm bireyleri, kurumları ve yerel yönetimleri bu ortak mücadelede sorumluluk almaya davet ediyor.