İran'dan boğazın kapatıldığına ilişkin resmi açıklama yapılmazken uluslararası medyada yayımlanan bazı haberlerde İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun bölgeden geçecek gemilere "Hiçbir geminin geçişine izin verilmiyor." mesajını ilettiği öne sürüldü.
Bununla birlikte, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemi trafiğinin tamamen durmadığı, bazı konteyner gemilerinin Umman Körfezi ve boğaz hattında rota değiştirerek geri döndüğü, bazı ticari gemilerin ise Körfez'de beklemeye geçtiği gözlendi.
Uzmanlar, saldırılar sırasında kapalı olan piyasaların açılmasıyla jeopolitik risk priminin hızla fiyatlara yansıyacağını öngörüyor.
Tahran'ın elindeki en stratejik baskı araçlarından biri görülen Hürmüz Boğazı'ndan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü geçiyor. Bu hacmin büyük bölümü, Çin başta olmak üzere Asya piyasalarına yöneliyor.
Deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık 3'te 1'i bu stratejik geçit üzerinden küresel pazarlara ulaştırılıyor. Özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Orta Doğu üreticilerinin ham petrol ve kondensat sevkiyatında bu koridor kritik rol üstleniyor.
Küresel doğal gaz ticaretinin de yaklaşık yüzde 20'si bu kritik su yolundan taşınıyor.
İran yönetimi, geçmişte Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidini zaman zaman gündeme getirse de bu seçenek, fiili bir hamleden ziyade stratejik baskı unsuru olarak değerlendirildi.
Basra Körfezi'nin girişinde yer alan dar deniz koridorunun kapanmasına yönelik iddiaların küresel enerji piyasalarında sert fiyat dalgalanmalarına yol açabileceği belirtiliyor.
Ham petrol fiyatlarında 10 doların üzerinde artış bekleniyor
Washington Arap Körfez Ülkeleri Enstitüsü Misafir Öğretim Üyesi Kate Dourian, AA muhabirine doğrudan askeri çatışmaya geçilmesinin piyasa hesaplamalarını değiştirdiğini söyledi.
Dourian, piyasaların pazartesi günü sert tepki vermeye hazırlandığını belirterek, "Asya piyasaları açıldığında ham petrol fiyatlarında 10 dolar ve üstünde artış olabilir. Nihai etki, gelişmelerin piyasa açılışına kadar nasıl ilerleyeceğine bağlı olacak." dedi.
İran'ın olası misilleme saldırılarının yukarı yönlü fiyat baskısını artırabileceğini ifade eden Dourian, Tahran'ın İsrail, ABD ve bölgedeki müttefik hedeflere saldırılar düzenlediğini ancak enerji altyapısına yönelik füze saldırısı riskinin tamamen ortadan kalkmadığını söyledi.
Dourian, Hürmüz Boğazı'nın ticari gemilere geçiş uyarılarının petrol piyasaları açısından kritik önem taşıdığının altını çizerek, "Hürmüz Boğazı, Katar'ın LNG ihracatının da ana çıkış noktası konumunda. ABD'nin büyük askeri üssüne ev sahipliği yapan El-Udeid Hava Üssü'nün bulunduğu Katar'ın da misilleme saldırılarının hedefi olma riski, LNG yüklemelerinde önleyici tedbirlerin artmasına ve LNG fiyatlarında sıçramaya neden olabilir." değerlendirmesinde bulundu.
Washington'dan gelen siyasi mesajların da piyasadaki belirsizliği artırdığına işaret eden Dourian, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Şu aşamada Orta Doğu petrol üretimi veya ihracatında büyük ölçekli kesinti doğrulanmış değil. Körfez üreticileri, üretime normal şekilde devam ederken ana ihracat terminalleri faaliyetlerini sürdürüyor ancak piyasaların hassasiyeti, arz kesintilerine karşı tampon kapasitenin sınırlı olmasından kaynaklanıyor. Küresel yedek üretim kapasitesinin büyük bölümü, Körfez bölgesinde yoğunlaşmış durumda. Tanker trafiğindeki yavaşlama bile piyasaları sıkılaştırabilir. Asya pazarları, özellikle hızlı etkilenecek. Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi ülkeler, Körfez petrolüne büyük ölçüde bağımlı. Asıl belirleyici unsur, İran'ın sonraki adımları olacak."
Brent petrolde yüzde 50'ye varan artış senaryosu
George Mason Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Enerji Uzmanı Umud Shokri de Hürmüz Boğazı’nın kapatılması durumunda piyasaların ilk aşamada güçlü volatilite ve sert fiyat artışlarıyla tepki vereceğine dikkati çekerek, "Arz korkuları erken dönemde baskın olacağı için Brent petrol fiyatı, başlangıçta yüzde 20-50 aralığında yükselebilir." görüşünü paylaştı.
Shokri, stratejik rezervlerin kullanılmasının piyasa şokunu kısmen azaltabileceğini ancak panik alımları, spekülatif hareketler ve jeopolitik risk primini tamamen ortadan kaldıramayacağını vurgulayarak, "Alternatif arz kanalları devreye girerse zamanla fiyatlar dengelenebilir ancak kısa vadede hedge işlemleri ve belirsizlik dalgalanmayı artırabilir." değerlendirmesinde bulundu.
Boğazın kapanmasıyla petrol ve LNG arz kesintilerinin kısa vadede fiyatları 100-150 dolar bandına taşımasının ABD'de benzin fiyatlarını ve enflasyon beklentilerini artıracağını anlatan Shokri, "ABD'de benzin fiyatları, mevcut seviyelere göre galon başına yaklaşık 1-2 dolar veya daha fazla artabilir. Bu durum taşımacılık ve üretim maliyetlerini yükselterek ekonomi genelinde baskı oluşturur. Enflasyon beklentilerinin yükselmesi, ABD Merkez Bankasının daha sıkı para politikasını daha uzun süre sürdürme baskısıyla karşılaşmasına neden olabilir. Etkiler tüketici harcamalarına, gıda ve sanayi ürünleri fiyatlarına da yayılabilir." diye konuştu.
Shokri, Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının savaşın askeri ve diplomatik gidişatını da etkileyeceğine dikkati çekerek, sözlerini şöyle tamamladı:
"Boğazın kapatılması, özellikle ABD ve müttefiklerinin geçişi yeniden açmak için harekete geçmesi halinde daha geniş çaplı askeri müdahale olasılığını artırabilir. Aynı zamanda yükselen petrol fiyatları, enflasyon ve büyük ekonomilerde resesyon riski gibi küresel ekonomik etkiler, diplomatik baskıyı artırarak gerilimin azaltılması yönünde baskı oluşturabilir. Böylece kısa vadede askeri tırmanış, sonrasında ise ekonomik maliyetler arttıkça ateşkes yönünde uluslararası baskı artabilir."