Sayıştay 2024 Denetim Raporu, İETT otobüslerinin bakım ve onarım sürecinde akılalmaz bir denetimsizlik zincirini ortaya çıkardı.
Rapora göre, bakım-onarım yükümlüsü firmaların getirdiği yedek parça ve sıvılar, idare garajlarına girerken ya da araçlara takılırken seri numarası, fatura ve belge kontrolü yapılmadan kullanıldı.
İşlemler tutanak altına alınmadı, etkin bir onay mekanizması kurulmadı. Tüm bu denetimsizliğin, 19 milyar 724 milyon TL'lik dev bakım onarım ihalesini alan Ulaşım İç ve Dış Ticaret A.Ş. döneminde gerçekleşmesi dikkat çekti.
KAĞIT ÜSTÜNDE VAR ARAÇTA YOK
Teknik şartnamelerde bazı yedek parçalar için kalite standartları tanımlanmış olsa da, Sayıştay raporunda bu standartların uygulanıp uygulanmadığını ölçen hiçbir sistemin bulunmadığı belirtildi. Denetimlerin, ekiplerin inisiyatifine bırakıldığı vurgulandı.
Raporda açıkça şu uyarı yapıldı:
"Aynı işlevi gören ancak hiçbir kalite standardı taşımayan yan sanayi parçalar, şartnamelerde belirtilen standartlı parçalara göre çok daha düşük maliyetle temin edilebiliyor. Bu parçaların araçlarda kullanılıp kullanılmadığına dair etkin bir kontrol olmadığının altı çizildi."
FORM VAR, KALİTE YOK
İdare tarafından savunma olarak gösterilen "Hasar Arıza Tespit ve İzleme Formu" da Sayıştay'ın radarına takıldı. İncelemede, bu formlarda kullanılan parçaların markası, modeli ya da kalite standardını gösteren tek bir ibareye dahi yer verilmediği tespit edildi.
Yedek parça ambarlarında toplu ve tek elden kontrol yapılmasının hem mümkün hem de gerekli olduğu belirtilmesine rağmen, bu yönde hiçbir zorunluluk getirilmediği kayda geçti.
Sayıştay, mevcut uygulamanın sürdürülemez olduğunu vurgulayarak, kullanılan tüm yedek parçalara ilişkin kanıtlayıcı belgelerin tutulmasını, parçaların ambar girişinde muayene ve kalite kontrolünden geçirilmesini, etkin ve bağlayıcı bir onay mekanizması kurulmasını istedi.
Aksi halde milyarlarca liralık bakım onarım ihalelerinin denetimsizlik ve düşük standart batağına saplanarak kamu zararına dönüşeceği uyarısı yapıldı.
649 BİN SEFER İPTAL
Denetimsiz bakım-onarımın sonucu ise rakamlarla ortaya çıkarken Sayıştay 2024 raporunda 25 Kasım 2024'e kadar, yalnızca 2024 yılı içinde 649 bin 82 otobüs seferi iptal edildiği ortaya çıktı. Bu iptallerin 338 bin 669'u doğrudan arıza kaynaklı olduğu belirlendi.
Bu durum, İETT'de belgesiz parça, kontrolsüz bakım ve düşük standart, on binlerce arızaya, yüz binlerce sefer iptaline ve İstanbulluların can ve mal güvenliğinin riske atılmasına yol açtı.